Trong quá trình chăn nuôi gia cầm, chế độ ăn không đảm bảo là một trong những nguyên nhân hàng đầu khiến đàn gà còi cọc, sụt giảm tỷ lệ đẻ và hao hụt năng suất nghiêm trọng. Thực tế, bệnh thiếu dinh dưỡng thường diễn biến rất âm thầm. Đến khi bà con nhận thấy rõ các triệu chứng bất thường thì tình trạng gà thiếu vitamin cùng các khoáng chất thiết yếu đã ở mức nặng, gây thiệt hại không nhỏ về kinh tế. Để giúp bà con chủ động bảo vệ đàn vật nuôi, VINODA đã tổng hợp chi tiết cách nhận biết, nguyên nhân và giải pháp khắc phục triệt để tình trạng này ngay trong bài viết dưới đây.

1. Nguyên nhân gây bệnh thiếu dinh dưỡng ở gà

Thực tế, có rất nhiều nguyên nhân và yếu tố tác động dẫn đến tình trạng suy kiệt ở vật nuôi. Tình trạng bệnh thiếu dinh dưỡng không chỉ xuất phát từ việc cho ăn ít, mà còn do chất lượng thức ăn và khả năng hấp thu của cơ thể gà. Cụ thể bao gồm 4 nguyên nhân chính sau:

- Khẩu phần ăn mất cân đối, thiếu hụt: Thức ăn không được phối trộn theo đúng tiêu chuẩn quy định hoặc pha trộn không đều (thường gặp nhất đối với các khoáng vi lượng và vitamin). Điều này làm cho việc dung nạp dưỡng chất của đàn gà mất đi sự cân bằng, gây ra sự thiếu hụt.

- Chất lượng cám suy giảm: Các vitamin và khoáng chất được bổ sung vào khẩu phần tuy có đủ về mặt số lượng ban đầu, nhưng lại bị mất tác dụng do các yếu tố nhiệt độ, độ ẩm, điều kiện bảo quản làm biến đổi chất lượng, gây hư hỏng thức ăn.

- Khả năng hấp thu kém do mắc bệnh nền: Đây là một nguyên nhân cực kỳ phổ biến. Khi đàn gà đang mắc các bệnh như cầu trùng, giun sán hay viêm ruột, niêm mạc đường tiêu hóa sẽ bị tổn thương. Lúc này, quá trình tiêu hóa bị cản trở, gà không thể hấp thu dưỡng chất và dần dà phát sinh bệnh thiếu dinh dưỡng.

- Độc tố nấm mốc và tạp khuẩn: Sự xuất hiện của độc tố nấm mốc hoặc tạp khuẩn trong thức ăn sẽ ức chế quá trình chuyển hóa của gan, ruột, làm suy giảm hệ miễn dịch và khả năng tiêu hóa của vật nuôi.

Các nguyên nhân gây bệnh thiếu dinh dưỡng ở gà

2. Dấu hiệu chung khi đàn gà mắc bệnh thiếu dinh dưỡng

Ở giai đoạn đầu, triệu chứng thiếu chất thường không biểu hiện quá rõ ràng hoặc rất dễ bị nhầm lẫn với một số bệnh truyền nhiễm, bệnh ký sinh trùng khác. Tuy nhiên, khi đàn gà mắc bệnh thiếu dinh dưỡng, bà con có thể tự chẩn đoán sớm thông qua các dấu hiệu bất thường mang tính tổng quan sau:

- Về thể trạng: Dấu hiệu dễ nhận thấy nhất bằng mắt thường là đàn gà bị gầy yếu, lông xơ xác, xù lông. Tốc độ tăng trưởng chậm hẳn lại, xuất hiện nhiều cá thể còi cọc, chậm lớn trong cùng một bầy.

- Về khả năng sinh sản (đối với gà đẻ, gà giống): Năng suất suy giảm rõ rệt. Gà giảm đẻ, vỏ trứng mỏng. Khi đem ấp (dù bằng máy hay cho gà mẹ ấp tự nhiên) đều cho tỉ lệ nở kém, lượng phôi chết hoặc phôi dị dạng xuất hiện nhiều.

- Về tập tính và vận động: Đàn gà có các hoạt động không bình thường ở các bộ phận như mắt, lông, mỏ, chân (chân yếu, khó đi lại, mắt kém). Đặc biệt, gà dễ bị stress, thường xuyên xuất hiện hiện tượng cắn mổ nhau, mổ lông, mổ ngón chân liên tục.

3. Các triệu chứng điển hình khi gà thiếu vitamin

Mỗi loại vitamin đều đảm nhận một nhiệm vụ sinh học riêng biệt trong quá trình sinh trưởng và sinh sản của vật nuôi. Tình trạng gà thiếu vitamin nếu kéo dài sẽ dẫn đến những tổn thương đặc thù trên từng hệ cơ quan. Tùy thuộc vào nhóm vitamin bị thiếu hụt, bà con có thể quan sát thấy những biểu hiện lâm sàng như sau:

3.1. Tác hại khi gà thiếu vitamin nhóm tan trong dầu (A, D, E, K)

- Vitamin A: Liên quan trực tiếp đến thị lực và bảo vệ niêm mạc. Ở gà trưởng thành, biểu hiện rõ nhất là mắt màu trắng đục, chảy nước mắt, suy giảm thị lực và dẫn đến mù lòa. Niêm mạc đường tiêu hóa và hô hấp bị sừng hóa, tạo các mảng mủ trắng gây cản trở hô hấp. Ở gà con, lượng acid uric tích tụ nhiều ở niêm quản thận.

- Vitamin D: Đóng vai trò then chốt trong việc chuyển hóa Canxi và Photpho. Khi thiếu hụt, gà con sẽ có khung xương kém phát triển, cong cột sống, xương mềm và rất dễ gãy. Gà mái đẻ sẽ mắc chứng bệnh xốp xương, đi đứng khập khiễng, bại liệt và chất lượng vỏ trứng giảm sút nghiêm trọng.

- Vitamin E: Giúp ngăn cản quá trình oxy hóa. Thiếu vitamin E sẽ gây ra các rối loạn về thần kinh cơ khiến gà bị nghẹo đầu, mất thăng bằng và đi đứng loạng choạng. Đặc biệt, xuất hiện tình trạng hoại tử cơ trắng ở vùng cơ ức và cơ đùi.

Các triệu chứng khi gà bị thiếu vitamin E

- Vitamin K: Rất quan trọng cho khả năng đông máu. Việc thiếu hụt lâu ngày khiến máu của vật nuôi chậm đông. Gà dễ bị tử vong do mất máu từ các vết thương nhỏ, thường xuyên xuất hiện các vết bầm tím, xuất huyết cơ ở vùng ức, cánh, bắp chân hoặc bề mặt ruột.

3.2. Tác hại khi gà thiếu vitamin nhóm B và C

- Vitamin nhóm B (B1, B2, B3, B5, B6, B12): Đây là nhóm chất cực kỳ quan trọng cho hệ thần kinh và quá trình ấp nở. Khi gà thiếu vitamin nhóm B, đàn vật nuôi sẽ phải đối mặt với hàng loạt rắc rối:

• B1 & B6: Gây viêm đa dây thần kinh, co giật, nằm rút cổ và đầu ngửa ra sau.
• B2 & B5: Gây viêm da, đóng vảy cứng ở mỏ và chân. Dấu hiệu điển hình nhất là ngón chân bị cong, chân yếu đi lại khó khăn.
• B12 & B3: Gây thiếu máu, teo cơ. Trong sinh sản, tình trạng này làm tăng vọt tỷ lệ phôi thai dị dạng, phôi chết lưu (nhất là ở giai đoạn 12 - 18 ngày ấp) và giảm mạnh sản lượng trứng.

- Vitamin C: Mặc dù cơ thể gà có thể tự tổng hợp, nhưng trong điều kiện stress, việc thiếu vitamin C sẽ làm hệ miễn dịch suy yếu. Gà sẽ có sức đề kháng kém, uể oải, chịu nóng kém và rất dễ mắc các bệnh truyền nhiễm cơ hội.

4. Biểu hiện bệnh thiếu dinh dưỡng do thiếu khoáng chất

Bên cạnh các loại vitamin, khoáng chất (bao gồm đa lượng và vi lượng) chính là nền tảng để hình thành cấu trúc xương, vỏ trứng và duy trì các hoạt động sinh lý bình thường. Khi vật nuôi mắc bệnh thiếu dinh dưỡng do hụt khoáng, những tổn thương để lại thường rất nặng nề và khó phục hồi, cụ thể như sau:

4.1. Mất cân bằng Canxi và Photpho

Canxi và Photpho là hai khoáng chất đa lượng quan trọng bậc nhất, sự thiếu hụt hoặc mất cân bằng tỷ lệ của hai chất này sẽ trực tiếp tàn phá hệ xương khớp của vật nuôi:

- Ở gà con (Bệnh còi xương): Xương không được khoáng hóa đầy đủ dẫn đến tình trạng xương cao su (xương mềm), sưng mấu khớp và lồng ngực bị biến dạng.

- Ở gà thịt (Loạn sản sụn chày): Thường gặp ở các giống gà lớn nhanh, gà tơ. Sụn ở phần đầu xương chày phát triển bất thường khiến gà đi lại khó khăn, dáng đi cứng nhắc hoặc lắc lư.

- Ở gà đẻ (Hội chứng bại liệt): Do áp lực phải tạo vỏ trứng liên tục, nếu thức ăn thiếu Canxi, cơ thể sẽ tự rút Canxi từ xương ra để bù đắp. Lâu ngày gây ra chứng xốp xương, gãy đốt sống khiến gà mái đột ngột bại liệt, nằm liệt một chỗ dù vẫn đang đẻ trứng bình thường.

Các triệu chứng khi gà bị thiếu canxi và photpho

4.2. Thiếu khoáng vi lượng (Mangan, Kẽm, Sắt, Đồng)

Dù chỉ cần một lượng rất nhỏ, nhưng thiếu hụt khoáng vi lượng lại là nguyên nhân tạo ra những thế hệ vật nuôi dị dạng và còi cọc:

- Thiếu Mangan và Kẽm: Gà dễ mắc bệnh trượt gân (Perosis) với biểu hiện khớp cẳng chân sưng to, gân gót bị trượt ra ngoài khiến chân bị xoắn vặn. Ở đàn gà giống, tình trạng này gây ra thảm họa về ấp nở: phôi thai dị dạng (đầu to, mỏ vẹt, xương chân và cánh cực ngắn), tỷ lệ chết lưu cực cao. Gà con nở ra thường còi cọc, lông xơ xác, bong tróc vảy ở chân.

- Thiếu Sắt và Đồng: Sắt và Đồng tham gia trực tiếp vào quá trình tạo máu. Thiếu hụt hai chất này khiến gà bị thiếu máu nghiêm trọng, da niêm mạc nhợt nhạt. Nguy hiểm hơn, thiếu Đồng làm giảm độ đàn hồi của mạch máu, dễ dẫn đến hiện tượng đứt gãy động mạch chủ, khiến vật nuôi chết đột tử.

4.3. Rối loạn điện giải (Natri, Kali, Clo) và Selen

Một dạng bệnh thiếu dinh dưỡng rất nguy hiểm nhưng bà con hay bỏ qua chính là mất cân bằng điện giải và hụt vi lượng Selen:

- Rối loạn điện giải (Na, K, Cl): Sự mất cân bằng kiềm - toan trong cơ thể sẽ khiến vật nuôi bị yếu cơ toàn thân, lờ đờ, liệt cơ hô hấp, giảm huyết áp. Gà trở nên cực kỳ nhạy cảm với tiếng ồn (dễ giật mình), thường xuyên khó thở, tiêu chảy và có thể chết đột ngột do sốc (đặc biệt khi thời tiết nắng nóng).

- Thiếu Selen: Gây ra chứng tích tụ dịch viêm, biểu hiện rõ nhất là phù thũng, tích nước dưới da (nhất là vùng bụng, dưới cánh và đùi). Gà rất dễ bị bầm tím, hình thành các mảng máu tụ rỉ ra dưới da, làm giảm trầm trọng chất lượng thịt.

5. Giải pháp toàn diện từ VINODA phòng trị bệnh thiếu dinh dưỡng

Như đã phân tích ở trên, những triệu chứng suy kiệt này không bắt nguồn từ mầm bệnh truyền nhiễm mà chủ yếu do chế độ chăm sóc. Do vậy, cách chữa trị và phòng ngừa bệnh thiếu dinh dưỡng ở gà hiệu quả nhất là tác động trực tiếp vào khẩu phần ăn và hệ tiêu hóa của vật nuôi.

Để bảo vệ đàn gà phát triển khỏe mạnh, bà con có thể tham khảo những sản phẩm bổ sung dinh dưỡng tối ưu đến từ VINODA:

- NUTRI TOXIN: Giúp phục hồi chức năng gan và thận, cân bằng độ PH đường ruột

- NUTRI HEPATONIC: Bổ sung dinh dưỡng vào thức ăn và nước uống cho vật nuôi. Giải độc gan, tăng cường chức năng gan thận

- NUTRI VITAMIX: Sự kết hợp cân bằng lý tưởng của vitamin và axit amin cho vật nuôi ở mọi giai đoạn phát triển

- NUTRI AD3E: Bổ sung tổng hợp nhóm vitamin A, D3, E cho gia cầm

- NUTRI E20+SE: Chứa vitamin E và Selen hàm lượng cao hoạt động như một chất CHỐNG OXY HÓA

Giải pháp sản phẩm toàn diện đến từ VINODA

Thiếu hụt dưỡng chất tuy diễn biến âm thầm nhưng lại là "kẻ thù số 1" bào mòn lợi nhuận chăn nuôi. Đừng để đến khi vật nuôi còi cọc, gãy xương hay nằm liệt mới bắt đầu tìm cách chữa trị.

Nếu bà con đang nghi ngờ đàn vật nuôi của mình mắc bệnh thiếu dinh dưỡng hoặc cần tư vấn sản phẩm bổ sung dưỡng chất phù hợp cho từng giai đoạn sinh trưởng, hãy liên hệ ngay với VINODA. Đội ngũ kỹ thuật viên của VINODA luôn sẵn sàng đồng hành, hỗ trợ bà con chăn nuôi mọi lúc mọi nơi!